UWAGA! Strona korzysta z plików cookies przy statystykach i logowaniu. Pliki te pomagają w funkcjonowaniu strony. "Ciasteczka", których używamy są bezpieczne i nie mają szkodliwego wpływu na Twój komputer. Odwiedzając nasz serwis zgadzasz się na ich przyjmowanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności
GŁÓWNA O KONKURSIE REGULAMIN TERMINARZ WYNIKI NAGRODY POMOC KONTAKT PRACE KONKURSOWE

TRADYCYJNE SADY

Sady tradycyjne są coraz większą rzadkością. Obecnie trwają prace w różnych ośrodkach naukowych, w tym w ogrodach botanicznych, arboretach, nadleśnictwach, w parkach krajobrazowych, również prowadzone przez stowarzyszenia i fundacje oraz przez osoby prywatne, nad zgromadzeniem kolekcji historycznych odmian drzew i krzewów owocowych, w celu uchronienia lokalnych odmian (różnorodności odmianowej) przed wyginięciem, zniszczeniem i zapomnieniem. Ciągła dostępność owoców tych samych nowoczesnych odmian roślin sadowniczych powoduje, że znikają historyczne, wartościowe odmiany na danym terenie. Przyczynia się to do erozji genetycznej i zubożenia liczby odmian miejscowych roślin uprawnych. 

W ostatnich latach panował trend aby również w ogrodach przydomowych i działkowych, nie tylko w sadach przemysłowych, sadzić nowe, głównie deserowe i corocznie plonujące odmiany drzew owocowych, wytworzone do nowoczesnych technik uprawy. Otóż drzewa szczepione na podkładkach karłowych okazały się być znacznie mniej żywotne i bardziej wrażliwe na choroby i szkodniki. Aby zdrowo rosły i obficie plonowały, wymagają silnego nawożenia oraz przeprowadzania szeregu chemicznych zabiegów ochronnych. Obecnie więcej osób zwraca uwagę na możliwość uzyskania, z własnej działki, owoców bez użycia sztucznych nawozów i środków ochrony roślin. Wpisuje się to w trend powrotu ku ekologii i naturalnym metodom uprawy, szczególnie w ogrodnictwie amatorskim. Dlatego coraz częściej powraca się do uprawy sprawdzonych, długowiecznych, starych odmian drzew owocowych, które są zdolne utrzymać się w przydomowych nasadzeniach bez szczególnie kłopotliwej pielęgnacji (szczególnie w późniejszym okresie rozwoju). 

Historyczne (stare) odmiany drzew owocowych warte są zachowania choćby z tego względu, że posiadają naturalną odporność na mróz, choroby i szkodniki.

Wykonywanie nasadzeń tego typu odmian drzew z pewnością wpływa na poprawę krajobrazu wsi, przywracanie naturalnego środowiska życia wielu organizmów zwierzęcych i roślinnych, dostarczanie owoców bogatych w witaminy.

Mając naturalny pokrój, drzewa te są ozdobą krajobrazu i dają plon o unikalnych walorach smakowych i zdrowotnych szczególnie ceniony przy domowych przetworach, jak: dżemy, soki, marmolady.

Z czasem „nasze” stare drzewa owocowe w krajobrazie przyrodniczo-rolniczym będą pełniły ważną rolę ekologiczną. Staną się miejscem żerowania wielu gatunków ptaków, owadów, płazów, gadów oraz drobnych ssaków. To przyczynia się do zwiększenia różnorodności biologicznej danego terenu. Dodatkowo, stare odmiany drzew owocowych sprzyjają rozwojowi pożytecznej entomofauny, produkując obficie pyłek i nektar, a to z kolei powoduje, że zwiększa się liczebność dzikich zapylaczy, które są niezbędne do właściwego zapylania wielu upraw. Dlatego też tradycyjne sady owocowe stanowią bardzo ważny element przyrodniczy, niezbędny dla zachowania bogatej różnorodności biologicznej. Stare odmiany drzew owocowych mają szczególną wartość naukową, kulturową, historyczną i krajobrazową. Odznaczają się indywidualnymi cechami i są charakterystycznym elementem w pejzażu przyrodniczo-rolniczym.

Sad tradycyjny to uprawa złożona z co najmniej kilku wysokopiennych drzew owocowych, posadzonych w dużych rozstawach, na silnie rosnących podkładkach. Dawniej odmiany dobierano tak, aby świeże owoce dostępne były jak najdłużej. W związku z tym w takich sadach znajdowały się różne odmiany – od wczesnych do bardzo późnych. Owoce większości z nich były używane do celów domowych, na bezpośrednie spożycie lub przetwory.

Ponadto, wysokopienne drzewa o rozłożystych koronach chronią glebę przed erozją, a domostwa ich właścicieli przed silnym wiatrem. W upalne dni dają upragniony cień, a o każdej porze roku upiększają domostwa i urozmaicają wiejski krajobraz.

Jeżeli na naszej działce rośnie stara wielka jabłoń, nie wycinajmy jej.
Może trafił nam się rarytas? Odmiana, o której niewiele osób już pamięta,
a na wzmianki o niej można natrafić w starych pomologiach.

Więcej o tradycyjnych sadach dowiesz się z broszury "Tradycyjny sad. Od laika do ekosadownika".

Broszura "Tradycyjny sad. Od laika do ekosadownika"

wydana w ramach projektu grantowego "Tradycyjny sad"

wyd. Fundacja BOŚ

Warszawa, 2018

plik pdf

 

 

Kliknij w okładkę, żeby pobrać.

STARE ODMIANY DRZEW OWOCOWYCH

Lista odmian drzew owocowych, która były uprawiane w Polsce jest bardzo długa. Mamy nadzieję, że wasza praca pozwoli poszerzyć wiedzę o odmianach, które u nas występują. Poniżej zamieszczamy literaturę, która pozwoli Wam wybrać odpowiednie odmiany do mini sadu oraz rozpoznać odmiany w czasie waszych badań. Przykładowa lista starych odmian pochodzi z programu rolnośrodowiskowo-klimatycznego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Pakiet 3. Zachowanie sadów tradycyjnych odmian drzew owocowych, z którego niektórzy rolnicy korzystają, chroniąc i zakładając sady przydomowe. Jako kryterium wieku odmiany przyjęto, że pojawiła się ona na ziemiach polskich do połowy XX wieku.

Zamieściliśmy również opisy zwane pomologicznymi (oficjalny opis odmiany) dla kilku najbardziej popularnych odmian grusz i jabłoni. Takie opisy znajdziecie w tzw. pomologiach jak również w poniżej wymienionych atlasach i poradnikach.

LITERATURA PRZEDMIOTU

  • Sobieralska R. 2004 Poradnik sadowniczy starych odmian drzew owocowych. Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły.
  • Hodun G., M. Hodun 2015.Podręczny atlas dawnych odmian gruszy, śliwy, czereśni i wiśni. Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły.
  • Przybyła A. A. (redakcja) 2016. Dawne odmiany gruszy uprawiane w Polsce. Podręczny atlas. Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły.
  • Pająkowski J. (redakcja) 2016. Dawne odmiany wiśni, czereśni i śliwy uprawiane w Polsce . Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego.
  • Hodun M., G. Hodun 2016 Atlas dawnych odmian jabłoni . Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły.
  • Przybyła A. A. (redakcja) 2017. Dawne odmiany jabłoni uprawiane w Polsce. podręczny atlas. Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego.

PRZYKŁADOWE STARE ODMIANY DRZEW OWOCOWYCH

Odmiany jabłoni – przykłady: Ananas Berżenicki, Antonówka Półtorafuntowa, Aporta, Babuszkino, Beforest, Berner Rosen, Boiken, Bukówka, Cellini, Cesarz Aleksander (Aporta), Cesarz Wilhelm, Charłamowska, Cukrówka Litewska (Białe Słodkie), Cyganka, Cytrynówka, Czarnodrzewne, Czarnoguz, Czeskie Panieńskie, Dobry Kmiotek, Filippa, Gaskońskie Szkarłatne, Glogierówka, Gloria Mundi, Grafsztynek Czerwony, Grafsztynek Inflancki, Grafsztynek Prawdziwy, Grahama Jubileuszowe, Grochówka, Gruchoty, Jakub Lebel, Jonathan, Kalwila Czerwona Jesienna, Kalwila Letnia Fraas’a, Kandil Sinap, Kantówka Gdańska, Kardynalskie, Koksa Pomarańczowa, Korobówka, Kosztela, Kronselska, Królowa, Królowa Renet, Krótkonóżka Królewska, Książę Albrecht Pruski, Książęce, Kuzynek Buraczek, Landsberska, Malinowa Oberlandzka, Mank’s Kϋchenapfel, Montwiłłówka, Niezrównane Peasgooda, Ontario, Oliwka Czerwona, Oliwka Inflancka, Papierówka Słodka, Pąsówka, Pepina Linneusza, Pepina Parkera, Pepina Ribstona, Piękna z Barnaku, Piękna z Boskoop, Piękna z Herrnhut, Piękna z Rept, Rajewskie, Rarytas Śląski, Reneta Ananasowa, Reneta Baumana, Reneta Blenheimska, Reneta Gwiazdkowa, Reneta Kanadyjska, Reneta Karmelicka, Reneta Kasselska, Reneta Kulona, Reneta Muszkatołowa, Reneta Orleańska, Reneta Sudecka, Reneta Szampańska, Reneta Szara, Reneta Złota, Reneta Zuccalmaglio, Różanka Polska, Różanka Wirgińska, Ryszard Żółty, Signe Tillisch, Starking, Strumiłłówka, Suislepper, Sztetyna Czerwona, Sztetyna Zielona, Śmietankowe, Titówka, Truskawkowe Nietschnera, Węgierczyk, Złotka Kwidzyńska, Złota Szlachetna, Zorza, Żeleźniak

Odmiany grusz – przykłady: Amanlisa, Bera Boska, Bera Diela, Bera Liońska, Bera Szara, Bera Ulmska, Bergamota Czerwona Jesienna,Bojka, Cukrówka, Cytrynówka, Diuszesa Wczesna, Dobra Ludwika, Dobra Szara, Dr Jules Guyot, Dziekanka Lipcowa, Dziekanka Jesienna, Flamandka, Józefinka, Kalebasa Płocka, Kongresówka, Król Sobieski, Księżna Elza, Napoleonka, Owsianka, Panienka, Paryżanka, Patawinka, Pomarańczówka, Proboszczówka, Pstrągówka, Pstrągówka Zimowa, Salisbury, Tongrówka, Urbanistka, Winiówka Francuska, Żyfardka

Odmiany czereśni - przykłady: Bladoróżowa, Czarna Późna, Dönissena Żółta, Gubeńska, Gubińska Czarna, Kanarkowa, Kassina, Kozerska,Kunzego, Lotka Trzebnicka, Merla, Miodówka, Przybrodzka, Sercówka Nieszawska, Wczesna Riversa, Wolska

Odmiany wiśni - przykłady: Hiszpanka, Hortensja, Książęca, Minister Podbielski, Pożóg 29, Szklanka Wielka, Wczesna Ludwika, Włoszakowice,Wróble, Wiśnie odroślowe lokalne.

Odmiany śliw - przykłady: Brzoskwiniowa, Fryga, Kirka, Lubaszka, Mirabelka z Nancy, Renkloda Zielona, Węgierka Łowicka

Poniżej zamieściliśmy rekomendowaną przez specjalistów z Instytutu Ogrodnictwa ze Skierniewic listę odmian.

Są to odmiany uznawane jako dobre do uprawy "amatorskiej" tj. bez stosowania zabiegów chemicznych. Przydatność tych odmian wynika z odporności (lub małej podatności) na rodzime choroby takie jak parch jabłoni, mączniak, choroby drewna, które potrafią zdziesiątkować sady bez zastosowania programu ochronnego.

"Jabłonie - tradycyjne odmiany"

fragment Broszury "Tradycyjny sad. Od laika do ekosadownika"

plik pdf 

 

 

 

Kliknij w okładkę, żeby pobrać.

"Grusze - tradycyjne odmiany"

fragment Broszury "Tradycyjny sad. Od laika do ekosadownika"

plik pdf 

 

 

 

Kliknij w okładkę, żeby pobrać.

PARTNERZY: 

 

 

PATRONI HONOROWI: 

       
   

PATRONI MEDIALNI: 

     
         
pusty pusty
ZOBACZ WIĘCEJ PRAC...
BAZA WIEDZY